Yüzyıllar boyunca milyonlarca insanın hayatını tehdit eden salgın hastalıklar, bugün büyük ölçüde kontrol altına alınmış durumdadır. Bu başarının arkasındaki en önemli nedenlerden biri, hiç şüphesiz aşıların yaygın olarak kabul görmesi ve uygulanmasıdır. Aşılar bireyleri koruyan ve toplumların sağlığını güvence altına alan, salgınların yayılmasını engelleyen ve gelecek nesillerin sağlığını (aksi olmadıkça) güvence altına alan bilimsel araçlardır.

Günümüzde Doğumdan itibaren uygulanan aşılar birçok hastalık kontrol altına alınmıştır. Yakın tarihte insanlığın başından geçen ve 2-3 yıl boyunca karantinada kalmamıza neden olan koronavirüs salgını aşılar ile kontrol altına alınabilmiştir. Koronavirüs, çiçek hastalığı, çocuk felci, kızamık, tetanos, boğmaca, difteri ve hepatit gibi hastalıklarla mücadelede elde edilen başarılar, bugün modern tıbbın en önemli kazanımları arasında yer almaktadır.

Aşının çalışma prensibi ve Toplumsal bağışıklık

Bağışıklık sistemimiz vücuda giren bakteri, virüs ve diğer zararlı mikroorganizmaları tanıyıp onlara karşı koruma sağlar. İşte aşılar, bağışıklık sistemimizde hastalığa neden olan mikroorganizmanın zayıflatılmış, etkisizleştirilmiş belirli parçalarını tanıtır. Böylece vücut gerçek hastalıkla karşılaşmadan önce önlem alır ve savunma mekanizmasını hazırlamış olur. Bu süre zarfında vücud önce virüslü mikroorganizmaları tanır ve ona biraz imkan verir. Ardından virüs ile mücadele edecek savunma hücreleri üretmeye başlar ve hafıza hücreleri oluşturur. Teknik terimde hafıza hücresi dendiğinden emin değilim ama bu sayede aynı hastalıkla tekrar karşılaştığımızda, bağışıklık sistemimiz virüsü tanıyıp ona göre daha hızlı ve etkili önlem alıyor.

Ayrıca aşıların bir diğer önemli özellikleri sadece bireyleri değil, çevresindekilere de bir nebze olsun koruma sağlamaktadır. Bu duruma “toplumsal bağışıklık” ya da yaygın kullanılan adıyla “sürü bağışıklığı” denir.

Toplumun belirli bir kısmı elbette aşı yaptırdıkları zaman yavaş yavaş sürü bağışıklığı kazanmaya başlar ve bu sayede Hastalıkların dolaşımı yavaşlar, Salgınların oluşma riski azalır, Bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler de dolaylı olarak korunmuş olur. Özellikle yeni doğan bebekler, bazı kronik hastalıklara sahip bireyler ve bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler için bu koruma hayati önem taşımaktadır.

Bugün birçok ülkede çocukluk döneminden itibaren kapsamlı aşılama programları uygulanmakta ve çoğuna ücretsiz olarak erişilebilinmektedir. Bu programlar sayesinde: Difteri, Tetanos, Boğmaca, Kızamık, Kabakulak, Kızamıkçık, Hepatit B, Verem gibi hastalıklar büyük ölçüde kontrol altında tutulmaktadır.

Aşı günümüzde hala tıbbın elinde ki en güçlü silahlardan birisidir. Elbette bilim ve teknoloji ilerledikçe nüfus arttıkça yeni sorular ortaya çıkmaktadır. Örneğin; Gelecekte aşılar nasıl geliştirilecek? Kanser için aşı üretilebilecek mi? mRNA teknolojileri tıbbı nasıl değiştirecek? Ve en önemlisi, yanlış bilgilerle nasıl mücadele edilecek?