Tıp Alanında Bir Devrim; Aşılar
Xmanberkay
3. Lady Mary Wortley Montagu
1689 yılında İngiltere’de doğan, İngiliz aristokratı ve yazar Lady Mary Wortley Montagu genç yaşında çiçek hastalığına yakalanmıştır. Ölenlerin kaderini yaşamasa da hastalık, yüzünde kalıcı izler bırakmıştır. Aynı hastalığa yakalanan kardeşi ise onun kadar şanslı değildir. Bu yüzden kendisi çiçek hastalığına karşı geliştirilen her türlü yöntemi dikkatle takip ediyordu.
Osmanlı İmparatorluğu'na Yolculuk
1716 yılında eşi Osmanlı Devleti’ne İngiliz Büyükelçisi olarak atanınca yolu İstanbul‘a düşmüştür. Bu sayede Türk toplumunu yakından gözlemleme fırsatı bulan Montagu, burada dikkat çekici bir uygulamayla karşılaştı; Varyolasyon. Bu uygulama, Osmanlı'da uzun zamandır bilinen bir korunma yöntemiydi. Lady Mary gördüklerinden çok etkilenmişti çünkü avrupa’da hala daha bir çözüm üretilememiş iken Osmanlı devletinde uygulanan bu yöntem insanların hastalığa karşı bağışıklık kazanmasını sağlıyordu. Dönemin şartları düşünüldüğünde zor ve cesur bir kararla kendi oğluna varyolasyon uygulattıktan sonra sağlıklı kalması onun bu uygulamaya olan merakı ve inancını daha da arttırmış oldu.
İki sene sonra İngiltere’ye dönen Lady Mary, Osmanlı devletin’de gördüğü bu yöntemi Avrupa’ya tanıtmak için büyük çabalar sarf etti. İnsan haklarına pek de saygılı olmayan bir şekilde yöntemin güvenilirliği mahkumlar üzerinde denendi ve başarılı sonuçlar elde edildi. Sonrasında hiç zaman kaybetmeden varyolasyon uygulamasını ilk yaptıranlar elbette ki kraliyet ailesiydi. Böylece Osmanlı'dan Avrupa'ya taşınan varyolasyon yöntemi, yavaş yavaş yayılmaya başladı.
Bugün birçok tarihçi, Edward Jenner'ın geliştireceği modern çiçek aşısına giden süreçte Lady Mary'nin oynadığı rolün hayati önem taşıdığı konusunda hemfikirdir. Çünkü Avrupa’ya taşınan bu yöntem ve fikir birkaç on yıl sonra İngiltere kırsalında çalışan bir doktorun dikkatini çekecek ve tıp tarihinin en büyük dönüm noktalarından birine dönüşecektir.
