Zamanı Ölçmenin Hikâyesi Takvim
xmanberkay
3. Roma’dan Modern Dünyaya
İlk takvim sistemleri doğa gözlemlerine dayansa da, zamanla toplumların ihtiyaçları arttıkça bu sistemlerin daha düzenli, tutarlı ve standart hâle getirilmesi zorunlu hâle geldi. Özellikle büyük imparatorlukların ortaya çıkışı, farklı bölgelerde kullanılan zaman sistemlerinin tek bir çatı altında toplanmasını zorunlu kıldı. Bu zorunluluktan doğan dönüşümün merkezinde ise dünya tarihine ismini kalıcı bir biçimde bırakan Roma imparatorluğu yer alır.
MÖ. 50-40 yılları arasında Roma İmparatorluğu tahttına çıkan Jül sezar, dönemin astronomik bilgilerine dayanarak takvimde köklü bir reform gerçekleştirdi. Bu reform sonucunda ismini bizzat Jül Sezar’dan alan Jülyen Takvimi oluşturuldu. Jülyen Takvimi, önceki sistemlere göre çok daha doğru ve tutarlıydı. Bu nedenle Roma İmparatorluğu’nun geniş coğrafyasında hızla benimsendi ve uzun süre boyunca Avrupa’nın temel zaman ölçüm sistemi olarak kullanıldı. Çünkü Jülyen takvimi 1 yılı 365 gün olarak hesapladı ve Ayların sürelerini belirli bir düzene oturtarak sistematik bir hale getirdi.
Ancak kullanıma sunulan Jülyen takvim de tamamen kusursuz değildi. Gerçek güneş yılı yaklaşık 365 gün 5 saat 48 dakika 46 saniye sürerken, Jülyen sistemi bu süreyi biraz daha uzun hesaplıyordu. Yani 1 yıl bazen 365 bazense 365'ten fazla sürebiliyordu. Bu küçük fark, yüzyıllar içinde birikerek takvimin mevsimlerden kaymasına neden oldu. Özellikle dini günlerin (örneğin Paskalya vb.) doğru zamanlara denk gelmemesi, bu sorunu daha görünür hâle getirdi. Ayrıca ağustos ayı adını Roma İmparatoru Agustus’dan almaktadır.
Böylece geçen yüzyıllar sonra sorunu çözmek amacıyla 1582 yılında Papa XIII. Gregorius öncülüğünde yeni bir düzenleme yapıldı ve bugün kullandığımız Gregoryen Takvim yani Miladi takvime geçiş yapıldı. Miladi Takvim zamanla Avrupa’dan dünyaya yayıldı ve bugün uluslararası standart takvim hâline geldi. Ancak uluslararası kullanım süreci anında gerçekleşmedi; bazı ülkeler örneğin; Türkler 1925 yılına kadar Önce Hicri sonra Rumî takvim kullanmaktaydı. bunun gibi milletler ve toplumlar Miladi takvimi yüzyıllar sonra kabul etti.
Bugün kullandığımız takvim bilimsel hesaplamalara dayanan, ekonomik ve sosyal sistemlerin temelini oluşturarak insanlığın ortak zaman diliminde buluşmasını sağlamıştır.
