Mekânlar ve Kimlikler üzerine
xmanberkay
6. Mekân Günlükleri
Bir yer nasıl hatırlar?
İnsan unuturlar belki ama mekân unutmaz. Bir duvar aynı yerde durur. Bir pencere aynı gün ışığını alır. Bir sokak her seferinde aynı köşeyi döner. Hatırlayan yalnızca insan değildir mekân da geçmişi taşır. Hatıralar zihinde, Mekânlarda saklanır.
Geri dönmek mümkün mü?
İnsan bazen geri döner. Ama döndüğü yer aynı yer değildir. Duvarlar, Kapılar aynıdır. Ama hissedilen farklılaşmıştır artık. İnsanlar değiştiğinde mekânlarda değişir. Geçmiş şimdinin mekânı olur.
Marcel Proust ve Orhan Pamuk, mekân ile hafıza arasındaki ilişkiyi farklı yönlerden ele alsalar da, her iki yazar için de mekân, kimliğin vazgeçilmez bir parçası konumundadır. Marcel Proust’ta mekân, bireysel hafızayı tetikleyen bir araç olarak ön plana çıkar. Bir oda, bir eşya ya da bir atmosfer, geçmişi anlık ve yoğun bir deneyim olarak yeniden kurar. Hafıza içseldir ve mekân, bu içsel dünyayı açığa çıkaran bir anahtar işlevi görür. Buna karşılık Orhan Pamuk, yalnızca hatırlatan değil, doğrudan kimliği kuran bir unsur olarak mekânı ele alır. Özellikle şehir bireyin ruh hâlini, melankolisini ve aidiyet duygusunu belirleyen aktif bir varlığa dönüşür. Proust’ta mekân geçmişe açılan bir kapıyken, Pamuk’ta mekân bizzat yaşanan kimliğin kendisidir. Bu anlamda biri hafızayı derinleştirirken, diğeri kimliği mekânsallaştırır; ancak her ikisi de insanın kendisini anlamak için bir yere ihtiyaç duyduğunu gösterir.
Duvarlar konuşmaz artık,
Ama saklarlar bir şeyleri.
Bir pencere, usulca alır içeri ışığı
Ve onunla birlikte geçen zamanı.
Boş bir oda,
Sadece boş değildir.
İçinde kalan sesler vardır,
Gitmiş olanların izleriyle.
Bir tablo,
Yerini değiştirmez kolayca.
Çünkü bazı eşyalar hatıraların ağırlığını taşır.
Koridorlar uzadıkça uzar,
Adımlar yankılanır.
İnsan kendisine doğru yürür,
Kendisinden uzaklaşarak.
Gittikçe sessizleşir herşey.
Ama o sessizlikte
Bir hayat birikir.
Mekân konuşmaz.
Mekân hatırlatmaz.
Sadece bekler öylece.
Ve geri döndüğünde,
Çarpar bir Tokat gibi yüzüne.
Mekânın Sessiz Dili -
Berkay Çakır
