Buhar makineleri insanlığa eşi benzeri görülmemiş bir ilerleme ve refah kapısı açtı. Üretim hızlandı, ulaşım kolaylaştı, şehirler büyüdü. Ancak her büyük teknolojik sıçrama gibi, buhar devriminin de görünmeyen bir yüzü vardı. Sanayi Devrimi yalnızca fabrikalar, demiryolları ve makineler demek değildi; aynı zamanda yeni sorunlar, tartışmalar ve ağır bedeller anlamına geliyordu. Buhar makinelerinin ana yakıtı kömürdü. Verimliliği artıran James Watt’ın geliştirmelerine rağmen, milyonlarca makinenin çalışması için devasa miktarlarda kömür yakılması gerekiyordu. Bu durum, 19. yüzyıl şehirlerini yoğun bir duman ve is tabakasıyla kaplayarak insan ve çevre sağlığını ciddi oranda tehlikeye atmaktaydı.

Londra, Manchester, Birmingham gibi sanayi merkezleri, gökyüzünü karartan dumanlarıyla ünlendi. Fabrika bacalarından çıkan kirli hava, yalnızca görüntü kirliliği yapmakla kalmıyor, solunan havayı, su kaynaklarını ve toprağı da etkiliyordu. Giderek nehirler atıklarla doldu, ormanlar yakıt ihtiyacı nedeniyle hızla azaldı.

Bugün “çevre kirliliği” olarak adlandırdığımız kavramın temelleri bu dönemde atıldı. Buhar teknolojisi üretimi artırmıştı evet, ancak doğa bu ilerlemenin bedelini ağır biçimde ödüyordu. Modern çevre hareketlerinin ve temiz enerji arayışlarının kökeninde, buhar çağının yarattığı ekolojik sorunlar büyük ölçüde önemli bir yer tutmaktadır.

Sanayi Devrimi’nin ilk dönemlerinde işçiler, çok uzun saatler boyunca, tehlikeli ve sağlıksız ortamlarda çalışmak zorundaydı. Fabrikalarda gürültü, toz ve duman yaygındı. Makineler güvenlik önlemlerinden yoksundu. Çocuk işçiliği sıradan bir hal almıştı. Çalışma saatleri günde 12–14 saate kadar çıkıyordu. Buhar makinelerinin sürekli çalışabilmesi, işçilerin de sürekli çalışmasını gerektiriyordu. İnsanlar artık doğanın ritmine göre değil, makinelerin ritmine göre yaşıyordu. Bu durum, fiziksel yorgunluğun yanında sosyal sorunları da beraberinde getirdi. Sendikaların, işçi hakları hareketlerinin ve modern çalışma yasalarının ortaya çıkışı büyük ölçüde bu dönemin zor koşullarına bir tepki olarak gelişti. Buhar gücü üretimi artırmıştı. Fakat insan onuruna yakışır çalışma koşullarının sağlanması uzun yıllar süren mücadelelerin sonucunda mümkün olabildi. Gerçi hala daha dünyada bu koşullarda çalışan milyonlar var.

Buhar teknolojisi insanlığa muazzam bir ilerleme sundu sunmasına ama bu ilerlemenin bedeli sadece çevresel ve sosyal sorunlarla sınırlı değildi. Geleneksel üretim biçimleride zamanla yok oldu, küçük zanaatkârlar yerlerini büyük fabrikalara bırakmak zorunda kaldı. Toplum yapısı kökten değişti. Kırsal alanlardan şehirlere büyük göçler yaşandı. Hızla büyüyen sanayi kentleri altyapı sorunlarıyla boğuştu. Gelir dağılımı giderek dengesizleşti ve zengin fabrika sahipleri ile yoksul işçiler arasındaki uçurum giderek açıldı. Aynı zamanda teknolojinin askeri alanda kullanımı da hız kazandı. Buhar gücüyle çalışan zırhlı gemiler, savaş makineleri ve ağır sanayi, yeni çatışma biçimlerinin önünü açtı.

Buhar makineleri, modern dünyanın temelini attı; fakat bu temel atılırken doğa, toplum ve insan hayatı büyük sınavlardan geçti. Bugün geriye dönüp bakıldığında, buhar çağının yalnızca teknik bir başarı değil, aynı zamanda önemli dersler barındıran karmaşık bir dönem olduğunu görmek mümkündür. Buhar gücü birçok alanda avantaj sağlasa da beraberinde sosyal ve çevresel problemlerde getirmiştir. Sonuçta ilerleme, insanlık için çoğu zaman hem fırsatlar hem de yeni tehlikeler yaratabilir.